عرض اوکړو: عالي جاه! تاسو په زُهد (يعني د دنيا نه د بے رغبتئ) په موضوع باندې يو کتاب اوليکئ! اوئې فرمائيل: ما په دې موضوع باندې کتاب ليکلے دے۔ پوښتنه اوکړے شوه: هغه کوم يو؟ اوئې فرمائيل: کِتَابُ الْبِیُوْع  يعني زما هغه کتاب په کوم کښې چې د اخستو او خرڅولو حکمونه بيان کړے شوي دي۔ ^([1])

 يعني چاته چې د اخستو او خرڅولو د حکمونو پته نه وي، هغه د حرامو نه نشي بچ کيدے او څوک چې د حرامو نه بچ نه شي، هغه به زاهد څنګه جوړيږي؟ معلومه شوه چې په اصل کښې زاهد، د دنيا نه بے رغبتئ ساتلو والا، د دنيا د محبت نه بچ کيدونکے، متقي پرهيزګاره هغه دے څوک چې په اخستو او خرڅولو کښې په شرعي احتياط کولو کښې کامياب شي۔ بازار په اصل کښې هغه ځائے دے چرته چې د دنيا او مال او دولت محبت خپل رنګ ښائي، په غرونو او غارونو کښې يواځې اوسيدل او عبادت کول نسبتاً آسان دي خو په بازار کښې چې کله شيطان د پوره لښکر سره حملې کوي، نفسِ اَمَّاره مجبورول کوي، د مال او دولت محبت زور کوي، هغه وخت د نفس او شيطان د حملو نه بچ کيدل او په پوره ايماندارئ او د شرعي حکمونو خيال ساتل ډير ګران کار دے، ځکه اصلي زاهد، د دنيا سره رغبت نه ساتلو والا هغه دے کوم چې دنيا  ته کوز شي خو بيا هم خپل زړه د دنيا نه بچ ساتي۔

اخستل او خرڅول يو معيار دے

حُجّةُ الاِسلام امام محمد بن محمد غزالي رَحْمَةُ اللهِ عَلَيْه فرمائي: تجارت يو معيار دے، د دې په ذريعه د انسان دين او وَرَع [تقویٰ] ازمائيلے کیږي۔ يو عربي شاعر وئيلي دي:

لَایَغُرَّنَّکَ مِنَ الْمَرْءِ قَمِیْصٌ رَّقَّعَہ                                                                                  اَوْ اِزَارٌ فَوْقَ کَعْبِ السَّاقِ مِنْ رَّفْعِہ

اَوْ جَبِیْنٌ لَّاحَ فِیْہِ اَثْرٌ قَدْ قَلَعَہ                                                                                                   وَلَدَی الدِّرْھَمِ فَانْظُرْ غَیَّہُ اَوْ وَرْعَہ

ترجمه: يعني د چا پيوند شوے قميص، د ګِيټو نه اوچتې پينسې، د تندي ځلا او په تندي باندې د سجدو نخښې دې تاسو نه دهوکه کوي، که چرې د چا تقویٰ او پرهيزګاري کتل وي نو د درهم او دينار (مثلاً د مال او دولت د لين دين) په وخت به د هغه جاج واخستلے شي ( يعني د هغه د دين او د تقویٰ امتحان به اوشي)۔ ^([2])

خوږو او محترمو اسلامي ورونړو! په مونږ باندې لازم دي چې مونږه ښه او ريښتوني سوداګر هم جوړ شو او