Book Name:Maula Ali رَضِیَ اللہُ عنہ Ke Jannati Baghaat
۽ افسوس! اڄ دنيا ۾ ته معافي تلافي ڪري، ڪجهه ڏئي وٺي ڪنهن کي راضي به ڪري سگهجي ٿو، پر قيامت جي ڏينهن...!! هاءِ اهو سخت ڏينهن، ان ڏينهن نه مال ۽ دولت هوندي ۽ نه ئي ميڙن منٿن ڪرڻ سان ڪم ٺهندو، هر ڪو نيڪين لاءِ ترسي رهيو هوندو، پاڻ کي ڪنهن نه ڪنهن طرح جهنم کان بچائڻ ۽ جنت ۾ پهچائڻ جو فڪر ۾ لڳل هوندو، ان ڏينهن ماڻهن کان پنهنجا حق معاف ڪرائڻ انتهائي ڏکيو ٿي ويندو.
حضرت ابو هريره رضي الله عنه کان روايت آهي ته، آخري نبي، مڪي مدني صَلَّى اللّٰهُ عَلَيۡهِ واٰلِهٖ وَسَلَّم فرمايو: جنهن ڪنهن جي عزت يا ڪنهن ٻي شيءِ تي زيادتي ڪئي هجي ته کيس گهرجي ته ان ڏينهن جي اچڻ کان اڳ اڄ ئي معافي وٺي ڇڏي، جنهن ڏينهن درهم ۽ دينار نه هوندا. جيڪڏهن ان وٽ نيڪ اعمال هوندا ته ظلم جي برابر ان کان نيڪ اعمال ورتا ويندا ۽ جيڪڏهن نيڪيون به نه هونديون ته ظلم جي برابر مظلوم جا گناهه ان تي وِڌا ويندا.[1]
پيارا اسلامي ڀائرو! غور ته فرمايو: ٻانهن جي حقن جو معاملو ڪيڏو نه سخت آهي، اڄ وقت آهي، موقعو آهي، اسان سڀني کي گهرجي ته ٻانهن جي حقن جي معاملي ۾ تمام گهڻو حساس رهون، هڪ ته ڪنهن جي حق تلفي نه ڪريون، ڪنهن کي ڪا تڪليف نه پهچايون، پر جيڪڏهن خدا نه ڪري اسان جي ڪري ڪنهن جي دل آزاري به ٿئي ته فوراً معافي ۽ تلافيءَ جو سلسلو شروع ڪري ڇڏيون.
امام غزالي رَحمۃُ اللہِ عَلَیْہ اَحياءُ العلوم جي ٻئي جلد ۾ تفصيل سان ٻانهن جا حق بيان ڪيا آهن. اتان حقن جو بيان پڙهي وٺندا ته اِنْ شَآءَ اللّٰهُ الْکَرِیْم! حق پورا